Het was veel, erg veel. En het was, op een enkele misser na, goed, erg goed. De jubileum-editie van North Sea Jazz zal niet snel worden vergeten. Een van de hoogtepunten: ‘Bright Size Life Reimagined’, van Pat Metheny & Tyn Wybenga Brainteaser Orchestra.

Na drie dagen North Sea Jazz kan de balans voor 2026 worden opgemaakt. Het is een balans met aandacht voor het feit dat dit jazzfestival vijftig jaar geleden begon. In die tijd werd NSJ wel eens vergeleken met een supermarkt waar je alle jazz van je gading kon vinden. Tegenwoordig is er zo veel te beluisteren dat NSJ meer op een wijnaanbieding lijkt. Een aanbieding die zo aantrekkelijk is dat je alle dozen bestelt en die in drie dagen leeg drinkt. Bij de laatste fles heb je geen idee meer wat je daarvoor hebt gedronken, laat staan dat je zou weten welke wijn het lekkerste was.

Dat gevoel heeft deze recensent dit jaar overgehouden. Neem de eerste dag met Jon Batiste. Pop zullen velen zeggen, en dat klopt. Maar de energie die deze zanger, gitarist en pianist uitstraalt is jazz, en zijn roots zijn daarmee verstrengeld. Zo intensief ging het met anderen meestal niet. Ik zou niet willen zeggen beschaafder, maar wel meer bescheiden. Subtieler ook, zoals cellist Tomeka Reid die met gitarist Mary Halvorson net zoveel energie uitstraalde, maar daar niet mee te koop liep. Wie er wel mee te koop liep was drummer Jamie Peet met de groep Y- Otis. Hij zou Batiste lik op stuk hebben kunnen geven.

Was er dan geen jazz die we jazz noemen? Zeker wel, maar we zijn niet meer in de supermarkt. De laatste filiaalchefs weten heus wel waar de producten staan, de schappen worden leger, maar wat erin ligt glittert en glanst nog steeds. Pianist Kenny Barron liet horen dat die oude jazz nog net zo fris als toen gespeeld kan worden. Net zoals zijn iets jongere collega Fred Hersch die het festival afsloot met een college pianojazz. Het lijkt zo simpel wat hij doet, maar wat een diepte legt hij in zijn spel. Vol met muzikale verrassingen, en met thema’s die worden verlaten en in een omweg weer terugkomen. Muziek die met liefde wordt gespeeld en daarmee de oude bebop ontstijgt. Net zoals de liefde die Mary Halvorson als invaller betoonde aan trompettist Wadada Leo Smith. Het leverde de eerste dag een magisch moment op.

Overigens is díe jazz die we jazz noemen, in goede handen van de jongste generatie muzikanten, ook de Nederlandse. Oudgediende drummer Pierre Courbois heeft de jongere en veel jongere generatie onder zijn hoede genomen, en liet horen dat generatieverschillen geen rol spelen bij het spelen van mooie muziek. Soms is de jongere muzikant nog onrijp en hoor je de potentie die er nog niet volledig uitkomt, zoals bij de 28- jarige Amerikaanse trompettist Brandon Woody. Onze leading trumpet lady Susan Veneman die na hem speelde, hoeft zich voorlopig nog geen zorgen te maken.

Riley Mulherkar die een dag later speelde ook niet. Hij, een 34-jarige laatbloeier, opende zijn optreden met op te merken dat trompettist King Oliver (1881- 1938) zijn grote held was. Ja, weer eens iets anders dan Miles. Mulherkar geeft de trompet een bijna avant- gardistisch nieuw geluid, als van een schorre vette makreel, dus zo speelde hij ook de King Porter Stomp uit 1926.

De zaterdag leek een rustiger dagje te worden, maar het waren voor een niet onbelangrijk deel Nederlanders die deze dag onvergetelijk maakten. Om maar met het hoogtepunt van dit festival te beginnen. Tyn Wybenga met zijn Brainteaser orkest herschreef de klassieke lp Bright Size Life van gitarist Pat Metheny, een trioplaat die samen met NSJ zijn vijftigste verjaardag vierde.
Op zich al bijzonder, maar omdat Metheny in hoogst eigen persoon zijn eigen solo’s speelde, nu een stuk uitgebreider dan op de plaat, was dit een historisch moment. Wybenga had deze bijzondere muziek, door die uit te pluizen, door elkaar te gooien en in stukjes om te keren, de oorspronkelijke muziek met het orkest niet alleen een breder geluid gegeven, maar de muziek zo herschreven dat het in een nieuwe dimensie was beland.
De kwaliteit van zijn orkest bleek eens te meer toen Metheny wilde overstappen op zijn fretloze gitaar. Goed idee wellicht, maar er kwam geen geluid uit. Terwijl Metheny en zijn assistent met kabels bleven prutsen, stortte het concert niet in, maar zette tenorsaxofonist Nicolò Ricci onmiddellijk een spetterende solo in, en maakte er met drummer Jamie Peet een spontane jamsessie van, die voor veel luisteraars geklonken moet hebben alsof dit erbij hoorde. Je moet met sommige oordelen zuinig zijn, maar een historisch concert mag dit wel genoemd worden.

Afgezien hiervan was het Mete Erker Trio in de kleinste zaal van Ahoy het mooiste dat ik die dag hoorde. Deze groep, afgezien van Erker zelf de nieuwe Nederlandse generatie, is in een jaar van een mooi spelende groep gegroeid naar een groep die niet alleen mooie muziek maakt, maar waaraan je je niet meer kunt onttrekken zodra je gegrepen wordt.

Niet alle optredens voldoen aan dit hallelujaverhaal. Ik was benieuwd naar zangeres Joy Crookes. Niet dat ik haar zo goed vond op Spotify, maar in haar wel een verwerpelijke copy cat  van Amy Winehouse herkende. Op het supergrote Maaspodium was er van Winehouse niets te horen, maar ook niets anders van wat een optreden interessant maakt. Het was een aanfluiting, een misser van de verder voortreffelijke programmeurs. En dat terwijl hoog en ver weg, in een bloedheet zaaltje de even onbekende Amsterdamse Noha Saré wel een Maaswaardige zangeres was. Iemand die wel kon zingen en een geweldige zaalperformance had. Met liedjes met venijnige teksten, waarbij haar lichaamstaal voldoende aan zichzelf had.

Halleluja was het letterlijk bij Annie & The Caldwells. Annie zelf op leeftijd van 68 jaar, kwam haar stoel niet meer uit, de rest van haar familie schreeuwde en sprong over het podium. Op zangeres Deborah Moore na, vijf Caldwells zogenaamd uit de disco- soul. Niks van disco gehoord, die was in elk geval deze dag, ingeruild voor soul en gospel van het zuiverste water. Met stemmen om een kathedraal te vullen, werd de volle Congotent binnen een half uur bekeerd tot Jesus en het geloof. “Als je gelooft dan schreeuw je het uit”, riep Annie. De tent riep eensgezind en vele malen “I believe“, en zelfs ik schreeuwde inwendig dat ik geloofde. Niet zozeer in Jezus, maar wel in Annie.

De zondag begon toch al met een feestje. Met Youssou ’N Dour werd Senegal binnengehaald. Een dagje ouder, zijn boterzachte stem inmiddels voorzien van wat barstjes, licht heupwiegend maakte hij de volle Nile gelukkig.

De jazzliefhebber in ons werd juist gelukkig met Maria Schneider die de Spaanse Clasijazz Big Band dirigeerde. Een goede band met zanger en saxofonist Antonio Lizana, maar het was Maria die met haar dirigeerstijl de meeste aandacht trok. Met haar felle arm-  en handbewegingen leek het alsof ze de hele band naar binnen zoog. In het echt stuwde ze daarmee de band op tot fel spel, of juist tot mooie, sluimerend zachte passages, waarin haar vroegere samenwerking met arrangeur Gil Evans in het koper hoorbaar werd.

Opnieuw waren de mooiste edelsteentjes te vinden in de kleine Yenisei. Met veel jong Nederlands talent. Ben van Gelder had de NSJ- compositie- opdracht op een intieme manier ingevuld, en een dag later hoorden we hem veel uitzinniger met gitarist Reinier Baas. Dit werd meteen een van de beste optredens van Baas met deze groep. Gedurfd en op zoek naar vernieuwing en met Van Gelder op zijn mooist in Billy Strayhorns Star Crossed Lovers.

Zo rustig Als Schneider de dag had geopend, zo hevig eindigde die met Shabaka en Theon Cross. Shabaka, zo’n beetje de Godfather van de Londense jazzscene, hoorde ik kort op zijn EMI spelen. Een elektronische saxofoon, door velen geliefd en door nog meer gehaat. Later hoorden we hem, zoals het hoort op tenorsaxofoon, als gast bij tubaspeler Theon Cross, ook al zo’n mijlpaal in de Britse jazz. Dit werd op de woeste noten van Cross en Shabaka swingen in de zaal. Er werd bijna zo hard gedanst als bij Chic in de Nile. Dat was net nog een graadje heftiger. Best opmerkelijk, want Nile Rodgers van Chic deed alsof hij afscheid aan het nemen was. Achter Chic werden beelden uit het verleden geprojecteerd, maar met zijn 73 jaar is deze muzikant, componist en producer nog lang niet uitgespeeld. Het vuur waarmee hij zijn show opende was als vanouds ruim voldoende om de Nile te laten swingen. En om in stilte te beloven volgend jaar terug te komen.

Bezettingen

Bright Size Life Reimagined -  Pat Metheny & Tyn Wybenga Brainteaser Orchestra
Pat Metheny, Tyn Wybenga - conductor; Federico Calcagno - bass clarinet; Kika Sprangers - alto saxophone; Nicolò Ricci - tenor saxophone; Nabou Claerhout - trombone; Pablo Rodriguez - violin; George Dumitriu, Yanna Pelser - viola; Joshua Herwig - cello; Teis Semey - guitar; Alessandro Fongaro - bass; Jamie Peet - drums; Aleksander Sever - vibraphone

Maria Schneider & Clasijazz Big Band featuring Antonio Lizana
Maria Schneider - conductor; Antonio Lizana - vocals, flute, alto saxophone; Irene Reig, Pedro Cortejosa - flute, clarinet, saxophones; Francisco "Latino" Blanco - flute, clarinets, baritone saxophone; Tete Leal - flutes, saxophones, piccolo trompet; Enrique Olivier - tenor saxophone; Bruno Calvo, Joan Mar Sauqué, Julian Sanchez, Pep Garau, Voro García - flugelhorn, trumpet; Jose Diego Sarabia, Miguel Moisés, Pedro Pastor, Tomeu Garcías - trombone; Phillepe Thuriot - accordion; Jaume Llombart - guitar; Dahoud Salim, Pablo Mazuecos - piano; Bori Albero - double bass; Andreu Pitarch - drums; Carlos Cortés, Vincent Thomas - cajon, percussion

Nile Rodgers & CHIC
Nile Rodgers - guitar, vocals; Audrey Martells, Naomi Rodgers - vocals; Kenneth Gioffre - saxophone; Steven Jankowski - trumpet; Richard Hilton - keyboards; Russell Graham - keyboards, vocals; Jerry Barnes - bass; Ralph Rolle - drums, vocals

Jon Batiste
Jon Batiste - vocals, piano; Desz - vocals; Nick Waterhouse - guitar; Max Townsley - keyboards, guitar; Nick Clark - bass; Alvin Ford, Joe Saylor - drums; Negah - percussion

Tomeka Reid Quartet
Tomeka Reid - cello; Mary Halvorson - guitar; Jason Roebke - bass, casettes; Tomas Fujiwara - drums

Y- Otis
Otis Sandsjö - tenor saxophone; Dan Nichols - synthesizer; Petter Eldh - double bass; Jamie Peet - drums

Kenny Barron “Songbook”
Ekep Nkwelle - vocals; Kenny Barron - piano; Linda May Han Oh - bass; Gregory Hutchinson - drums

Fred Hersch Trio
Fred Hersch - piano; Drew Gress - bass; Peter Erskine - drums 

Wadad Leo Smith & Mary Halvorson
Mary Halvorson - guitar; Wadada Leo Smith - trumpet

Pierre Courbois 3GEN3
Jesse Schilderink - tenor saxophone; Luciën Matheeuwsen - double bass; Pierre Courbois - drums

Brandon Woody's Upendo
Brandon Woody - trumpet; Troy Long - keyboards; Michael Saunders - bass; Quincy Phillips - drums

Suzan Veneman Sextet
Jasper van Damme - saxophones; Suzan Veneman - trumpet, flugelhorn; Vincent Veneman - trombone; Timothy Banchet - piano; Tijs Klaassen - double bass; Wouter Kühne - drums

Riley Mulherkar Quartet
Riley Mulherkar - trumpet; Chris Pattishall - piano, electronics; Barry Stephenson - bass; Jason Burger - drums

Noha Saré
Noha Saré - vocals; Quinten Posthuma, Taya Kolmanovich, Timothy Rodriguez Navarro - backing vocals; Marius Koch - guitar, keyboards, electronic drums, electronics

Joy Crookes
Joy Crookes - vocals; Alex Reeve - guitar; Sam Crowe - keyboards; Cam Dawson - bass; Leo Taylor - drums

Mete Erker Trio +1
Mete Erker - tenor saxophone; Floris Kappeyne - piano; Tijs Klaassen - double bass; Wouter Kühne - drums

Annie & The Caldwells
Annie Caldwell- Brown, Anjessica Caldwell, Deborah Moore - vocals; Willie Caldwell sr. - guitar; Willie Caldwell jr. - bass; Abel Caldwell - drums

Youssou N'Dour
Youssou N'Dour - vocals 

Theon Cross
James Akers - tenor saxophone; Theon Cross - tuba; Nikolaos Ziarkas - guitar; Nate Ricketts - drums  , gast: Shabaka -  tenorsaxofoon

Reinier Baas & Ben van Gelder Quartet featuring Jeff Ballard
Ben van Gelder - alto saxophone; Reinier Baas - guitar; Clemens van der Feen - double bass; Jeff Ballard - drums